Usłyszałeś od lekarza, że twój pies ma zerwane więzadło krzyżowe, albo od kilku dni patrzysz, jak po spacerze trzyma tylną łapę w górze, a kulawizna wraca, gdy tylko kończą się leki? Umów badanie ortopedyczne, ponieważ zerwane więzadło nie zrasta się samo, a niestabilne kolano przy każdym kroku uszkadza łąkotkę, której zwykle nie da się już naprawić. W naszej lecznicy takie kolana operuje lek. wet. Michał Nowicki, specjalista chirurgii i radiologii weterynaryjnej, a znieczulenie prowadzi lekarz anestezjolog z naszego zespołu. W poniższym artykule opowiemy ci, dlaczego więzadło pękło, jak to rozpoznajemy i jak wygląda droga od kwalifikacji do pierwszego spaceru po zabiegu.
Leczenie zerwanego więzadła krzyżowego u psa: TPLO, TTA, TightRope
Vet4Pet Klinika Weterynaryjna, ul. Grenadierów 9, Warszawa (Praga Południe, Gocław)
Operuje: lek. wet. Michał Nowicki, specjalista chirurgii weterynaryjnej i specjalista radiologii weterynaryjnej. Znieczulenie prowadzi lekarz anestezjolog z zespołu lecznicy.
tel. 600 077 788 rezerwacja online
pn–pt 8:00–22:00, sb–nd 9:00–18:00

Labrador po spacerze stoi w domu na trzech łapach i trzyma lewą tylną łapę w górze, nie opierając jej o podłogę.
Wiemy, że trudno uwierzyć, że więzadło mogło pęknąć przy zeskoku z kanapy albo przy zerwaniu się z posłania na dźwięk dzwonka. U psa kość udowa nie stoi na piszczeli pionowo jak u człowieka, tylko opiera się o nią pod kątem. Dlatego więzadło krzyżowe przednie jest napięte przez cały czas, kiedy pies stoi i chodzi. Ta struktura słabnie miesiącami, lekarze nazywają to zwyrodnieniem więzadła. W końcu pęka przy zupełnie zwykłym ruchu. Opiekun pamięta wówczas błahe zdarzenie, które nie tłumaczy skali uszkodzenia, a prawdziwa przyczyna narastała od dawna.

Zdrowe kolano psa: przekrój z boku i widok przestrzenny. Więzadło krzyżowe przednie łączy kość udową z piszczelą, łąkotki leżą między kośćmi.

Kolano z zerwanym więzadłem krzyżowym przednim: kość udowa zsuwa się do tyłu po piszczeli i ściska tylną część łąkotki.
Zerwane więzadło nie odrasta. Samo w sobie nie boli, boli niestabilność. Przy każdym kroku kość udowa nadwicha się i zsuwa po piszczeli. Ściska przy tym łąkotkę, czyli chrzęstną poduszkę leżącą między kośćmi, która amortyzuje staw. Częściej chorują psy z nadwagą i powyżej trzeciego, czwartego roku życia. Wśród ras widzimy na stole operacyjnym najczęściej labradory, goldeny, rottweilery, nowofundlandy, mastify i amstaffy, a wśród małych psów westy i yorki.
Leki przeciwbólowe niwelują ból, ale nie stabilizują kolana. Pies, który przestał czuć ból, zaczyna obciążać niestabilne kolano, a to zwiększa ryzyko uszkodzenia łąkotki, dlatego leki podajemy po rozpoznaniu, jako część planu leczenia, a nie zamiast niego.
Podstawą jest test szufladowy. Ręką sprawdzamy, czy piszczel daje się przesunąć do przodu względem kości udowej, tak jak wysuwa się szuflada. U psów silnie umięśnionych albo bardzo bolesnych wykonujemy go w sedacji, ponieważ napięte mięśnie potrafią zamaskować niestabilność. Dodatni test oznacza kolano niestabilne niezależnie od tego, czy więzadło pękło w całości, naderwało się czy tylko rozciągnęło. To niestabilność, a nie stopień uszkodzenia, decyduje o dalszym planie leczenia.

Test szufladowy: chwyt lekarza, kolano zdrowe i kolano z zerwanym więzadłem, w którym piszczel daje się przesunąć do przodu.
Zdjęcie rentgenowskie nie pokazuje samego więzadła. Pokazuje za to wysięk i zmiany w stawie, a przede wszystkim pozwala zmierzyć kąt nachylenia plateau piszczeli, czyli powierzchni stawowej, na której opiera się kość udowa. Od tego kąta zależy plan osteotomii, o której przeczytasz niżej. Badanie USG u doświadczonego ultrasonografisty ocenia więzadło i przednie rogi łąkotek. Tomografia więzadła nie pokazuje, a rezonans wysokopolowy jest mało dostępny. Oba badania wykonujemy we współpracy z innymi placówkami, gdy są rzeczywiście potrzebne.
Przy pierwszym zerwaniu informujemy opiekuna, że drugie więzadło zrywa z czasem wiele psów. W badaniu 94 labradorów po TPLO do zerwania drugiego więzadła doszło u 48% psów. Gdy drugie kolano jest prawidłowe w badaniu klinicznym, ale na zdjęciu RTG widać w nim tak zwany objaw poduszki tłuszczowej, czyli ślad wysięku w stawie, ryzyko zerwania w ciągu trzech lat wynosi 85%, a bez tego objawu 25%. Dzięki temu opiekun wie, na co patrzeć w domu, i nie przeżywa drugiej kulawizny jako zaskoczenia.
W badaniu opartym na obserwacji 815 psów, z których 615 operowano, a 200 leczono bez operacji, wśród operowanych kulało o około 26 psów na 100 mniej niż wśród leczonych bez operacji. Przy dłuższej obserwacji różnica wynosiła około 32 psy na sto.
Czas może grać przeciwko łąkotce! W jednym z większych badań ryzyko jej uszkodzenia rosło z każdym tygodniem kulawizny. Uszkodzoną łąkotkę stwierdza się przy zabiegu w około 37–38% operowanych kolan, częściej przy pełnym zerwaniu. Ten współczynnik podnosi się znacząco przy wykorzystaniu techniki artroskopowej do rewizji stawu kolanowego, ze względu na możliwość powiększenia obrazu oraz dokładniejszą penetrację stawu kolanowego. Psy, u których uszkodzoną łąkotkę rozpoznano i zaopatrzono podczas zabiegu, miały 1,3 raza większą szansę na dobry wynik odległy. Późne uszkodzenie łąkotki po zabiegu rozpoznaje się w około 7% przypadków, około połowy z nich w pierwszym półroczu. To jeden z powodów, dla których kontrolujemy zwierzaka także po zroście kości. Pamiętaj, że każda z tych liczb opisuje grupę psów, a twój pupil ma swoją masę, wiek i swoje kolano, więc ostateczny wynik zależy od jego cech i predyspozycji. Do pacjentów podchodzimy indywidualnie.
Wiemy, że słowo osteotomia brzmi groźnie, a oznacza po prostu kontrolowane przecięcie kości, które zmienia jej ukątowanie tak, żeby po zroście staw pracował stabilnie bez więzadła. TPLO to koliste przecięcie górnej części piszczeli i obrót odciętego fragmentu tak, żeby powierzchnia stawowa stała się prawie pozioma, a potem zespolenie go płytą. Kość udowa nie ma się już z czego zsuwać, więc więzadło przestaje być potrzebne. TTA to pionowe nacięcie guzowatości piszczeli, czyli miejsca, w którym przyczepia się więzadło rzepki, odchylenie odłamu do przodu i stabilizacja klatką i płytką. Cel jest ten sam, inna jest linia cięcia. TTA Rapid to odmiana tej metody z klatką. TightRope obywa się bez przecinania kości. Syntetyczną taśmę przeprowadzamy przez kanały w kości udowej i piszczeli i kotwiczymy specjalnymi guzikami poza stawem, przez mniejsze nacięcia. Tę metodę stosujemy u kotów oraz psów ras małych i miniaturowych, zwłaszcza gdy anatomia nie sprzyja osteotomii.

TPLO: koliste przecięcie piszczeli, obrót fragmentu do poziomu i zespolenie płytą.

TTA: nacięcie guzowatości piszczeli, klatka odsuwa guzowatość do przodu, stabilizacja płytką.

TightRope: taśma przeprowadzona przez kanały w kości udowej i piszczeli, zakotwiczona poza stawem, bez przecinania kości.
Co mówią badania o TPLO i TTA? W badaniu 118 psów obserwowanych przez co najmniej trzy lata 94 przeszły TPLO, a 24 TTA. Opiekunowie psów po TPLO oceniali ból i sprawność lepiej niż opiekunowie psów po TTA, a zwyrodnienie stawu na zdjęciach postępowało po TPLO wolniej długoterminowo. Przegląd 72 badań pokazał, że obie metody dają dobre wyniki i żadna nie jest jednoznacznie lepsza. Wyniki sugerują mniej zakażeń rany po TPLO, a po TTA mniejsze zmiany zwyrodnieniowe, ale tylko w pierwszym półroczu. Po TPLO psy wracały do symetrycznego obciążania łapy szybciej niż po zabiegu szwu bocznego, a po 6–12 miesiącach ich obciążanie nie różniło się od psów zdrowych. Technikę dobiera chirurg do kąta nachylenia plateau zmierzonego na RTG, masy, wieku, stanu łąkotki i chorób towarzyszących, na przykład zwichniętej rzepki obok zerwanego więzadła, i wyjaśnia ten wybór opiekunowi przed zabiegiem. Jeśli wciąż zastanawiasz się nad samą decyzją, przeczytaj artykuł „Czy można nie operować psa z zerwanym więzadłem krzyżowym?”.
Zaczynamy od badania ortopedycznego, potem robimy RTG obu kolan i ewentualne USG stawu. Następnie siadamy z opiekunem i rozmawiamy o wariantach leczenia. Decyzja zapada wspólnie. Plan zależy od masy, wieku, kąta plateau, stanu łąkotki, chorób towarzyszących, aktywności psa i czasu trwania kulawizny. Po badaniu usłyszysz, którą metodę proponujemy i dlaczego właśnie tę. Przed znieczuleniem wykonujemy badanie krwi i kwalifikację anestezjologiczną, a w dniu zabiegu znieczulenie prowadzi lekarz anestezjolog.

Lekarz delikatnie bada kolano psa stojącego na stole: jedna dłoń na grzbiecie, druga obejmuje tylne kolano.
O ewentualnych powikłaniach rozmawiamy przed decyzją o zabiegu. W badaniu 769 zabiegów TPLO zakażenie miejsca operowanego wystąpiło po około 8,5% z nich, a poważne po 6,8%. Głębokie zakażenie wymagające usunięcia płyty wystąpiło u 3% z 4 813 badanych psów. Gdy z powodu zakażenia usuwano implant, objawy zakażenia ustąpiły u 95% psów. W małym badaniu 19 zabiegów TPLO obrzęk po zabiegu, choćby niewielki, miało 89% psów, a krwiak prawie połowa. Zdjęcie kontrolne, które ocenia gojenie kości, wykonujemy przy dobrej stabilizacji 6–8 tygodni po zabiegu.
Plan ruchu jest taki sam po TPLO, TTA i TightRope. Przez pierwsze dwa tygodnie psiak wychodzi na smyczy na 3–5 minut, bez skoków i pokonywania schodów, a opatrunek ma pozostać suchy. Smycz oraz zakaz schodów i skoków obowiązują aż do ósmego tygodnia. Do szóstego tygodnia spacery wydłużają się do 10–15 minut 3–4 razy dziennie, dochodzą proste ćwiczenia równowagi, masaż i, w miarę możliwości, bieżnia wodna. Do dwunastego tygodnia spacery trwają 20–30 minut, pojawiają się lekkie podbiegi po prostej, a na koniec kontrola u ortopedy. Po dwunastym tygodniu pies stopniowo wraca do normalnej aktywności, wciąż bez gwałtownych zwrotów, ponieważ przebudowa tkanek trwa do 6–9 miesięcy. W badaniu doświadczalnym na sześciu psach po TPLO obciążanie łapy po 8 tygodniach było jeszcze wyraźnie mniejsze niż przed uszkodzeniem więzadła, a po 18 tygodniach nie różniło się już od tej wartości, więc cierpliwość ma tu konkretny wymiar.

Plan ruchu przez pierwsze 12 tygodni po zabiegu: smycz, bez schodów i bez skoków do 8. tygodnia, stopniowo dłuższe spacery.
Powtarzamy opiekunom, że lepsze są trzy tygodnie ograniczenia ruchu niż trzy dni szaleństwa i biegania, przez które dojdzie do nawrotu kulawizny. Dostajesz od nas plan powrotu do aktywności i numer, pod który dzwonisz, gdy zobaczysz jakikolwiek obrzęk, wyciek z rany, gorączkę albo nagłe odciążanie łapy.
W badaniu 15 psów po TPLO symetria obciążania łapy po 6–12 miesiącach nie różniła się od tej u psów zdrowych. Wynik u twojego pupila zależy od stanu łąkotki i od tego, jak długo kolano było niestabilne przed zabiegiem.
Zabieg wykonujemy w znieczuleniu ogólnym, a leki przeciwbólowe po zabiegu są częścią planu leczenia. Większość psów ma po operacji obrzęk. Mimo to każdy obrzęk zgłoś nam telefonicznie.
W badaniach uszkodzoną łąkotkę stwierdzano przy zabiegu w około 37–38% operowanych kolan. Gdy ją znajdziemy, zaopatrujemy ją od razu. W badaniu psy, u których uszkodzenie łąkotki rozpoznano i zaopatrzono podczas zabiegu, miały 1,3 raza większą szansę na dobry wynik odległy. Późne uszkodzenie po zabiegu rozpoznaje się w około 7% przypadków, około połowy z nich w pierwszym półroczu, dlatego umawiamy kontrole.
Może się zerwać: w badaniu 94 labradorów po TPLO drugie więzadło zerwało z czasem 48% psów. Gdy drugie kolano jest prawidłowe w badaniu ręcznym, ale na RTG ma objaw poduszki tłuszczowej, ryzyko zerwania w ciągu trzech lat wynosi 85%, bez tego objawu 25%, dlatego przy pierwszej wizycie prześwietlamy oba kolana.
U małych psów mamy do dyspozycji TightRope bez przecinania kości, ale decyzję podejmujemy po badaniu, a nie na podstawie samej wagi.
Nazywam się Michał Nowicki, prawo wykonywania zawodu uzyskałem w 2006 roku, a od 2011 roku jestem właścicielem i kierownikiem kliniki weterynaryjnej Vet4Pet. Jestem specjalistą chirurgii weterynaryjnej i specjalistą radiologii weterynaryjnej, dlatego sam oceniam zdjęcia, na podstawie których planuję zabieg. Napisałem artykuł o rozwoju technik szwu zewnątrztorebkowego przy zerwaniu więzadła krzyżowego („Vet Chirurgia” 10/2021) i jestem współautorem pracy o rezonansie więzadła krzyżowego u psa (Journal of Veterinary Research 2021), a technikę TTA Porous doskonaliłem na warsztatach u Gian Luki Rovestiego. Więcej o mnie przeczytasz na stronie Michał Nowicki.
Vet4Pet Klinika Weterynaryjna, ul. Grenadierów 9, Warszawa (Praga Południe, Gocław). Telefon 600 077 788, rezerwacja online: rezerwacja.vet4pet.pl. Przyjmujemy od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–22:00, w soboty i niedziele 9:00–18:00. Gdy dzwonisz, powiedz, od kiedy pies kuleje i co powiedział lekarz prowadzący, a podpowiemy, co przywieźć na wizytę: wyniki, zdjęcia, listę leków.
Zweryfikował merytorycznie: lek. wet. Michał Nowicki, specjalista chirurgii weterynaryjnej i radiologii weterynaryjnej. Przegląd treści: listopad 2026.
Publikacje autora wymienione w tekście:
Ryciny kolana przygotowała lecznica; układ kości odrysowano z radiogramów opublikowanych na licencji CC BY: